Skip to content

-De sociale staat van Nederland

Rond de jaarwisseling blikken veel burgers, bedrijven en organisaties terug naar wat het jaar heeft gebracht en in het nieuwe jaar kan worden verwacht. Dat moet met de nodige slagen om de arm. Ontwikkelingen in de wereld voltrekken zich razendsnel en bij prognoses en verwachtingen moet daarmee rekening worden gehouden. In de laatste weken van 2017 verschenen er diverse rapporten van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), waarin ontwikkelingen in de samenleving werden geëvalueerd en trends en cijfers geëxtrapoleerd (voorspellen op basis van bekende gegevens). Het SCP is een gezaghebbend wetenschappelijk instituut dat – gevraagd en ongevraagd – sociaalwetenschappelijk onderzoek verricht en rapporteert aan de regering, het parlement en maatschappelijke en overheidsorganisaties. Twee belangrijke SCP-rapporten trokken mijn aandacht, de Sociale Staat van Nederland en het Werkprogramma 2018. Aan bod komen talrijke maatschappelijke onderwerpen als zorg, participatie, mantelzorg en religie en levensbeschouwing. De conclusies van het SCP over kerkverlating, sluiten aan bij een publicatie over ‘kerken in de aanbieding’ op mijn persoonlijke website. Zo is het aantal leden van de zes grootste kerken en het Nederlands Bijbelgenootschap sinds 1994 geleidelijk gedaald, van 8,7 miljoen naar 6,3 miljoen in 2015, terwijl over dezelfde periode de totale bevolking met ongeveer 1,5 miljoen is gegroeid. Vooral de Rooms-Katholieke Kerk en de Protestantse Kerk in Nederland zagen hun ledenaantal sterk teruglopen. Gemiddeld verlieten sinds 1994 per saldo 311 mensen dagelijks een van de vermelde kerkelijke organisaties.

Buitenkerkelijke spiritualiteit
Het aantal kerkleden is sinds de eeuwwisseling sterk afgenomen, vooral door een beperkte aanwas van jongeren. Een kentering is echter waarneembaar. De directeur van het SCP gaf onlangs in een interview aan dat mensen juist geloviger worden en er langzaam maar zeker een einde komt aan de ontkerkelijking. Redenen zijn onder andere het groeiende aantal christenemigranten en het feit dat mensen andere vormen van zingeving zoeken. Het SCP verwacht dat in 2018 het accent zal liggen op de zogenaamde ‘buitenkerkelijke spiritualiteit’. Er zullen christenen zijn die daar wellicht wat zenuwachtig van worden, maar het bewijst in ieder geval dat veel mensen nog nadenken over alles wat er met henzelf en in de samenleving gebeurt. Het dagelijkse bombardement met overwegend slecht nieuws, zet mensen aan het denken, maakt hen angstig voor de toekomst maar schept ook een groeiende behoefte aan immateriële kwesties als rentmeesterschap, vrijgevigheid, maatschappelijke betrokkenheid, ethiek en levensbeschouwing. De conclusies van het SCP bevestigen de immense uitdagingen die op ons afkomen. Die vereisen een actieve opstelling en geen passiviteit. In deelrapport/hoofdstuk 8 over maatschappelijke en politieke participatie en betrokkenheid, staat ook een aantal conclusies ter lering. Zo zal het lidmaatschap van sportclubs naar verwachting dalen van ongeveer een op de drie Nederlanders nu, naar een op de vijf Nederlanders in 2030. De vrijgevigheid van Nederlanders en het percentage vrijwilligers is vrij stabiel. Veel vrijwilligerswerk wordt verricht op grond van maatschappelijke betrokkenheid en levensbeschouwing. Maar er is ook armoede in ons land (6,6%) en het aantal chronisch zieken zal sterk toenemen. De politieke participatie op het internet is sinds het begin van deze eeuw toegenomen. Wat de maatschappelijke en politieke betrokkenheid betreft, is helaas het verschil tussen hoger- en lager opgeleiden wat toegenomen. Dat wijst op een verdere tweedeling van de samenleving. Een ander punt van zorg is dat de steun voor de vrijheid van meningsuiting daalde: 25 jaar geleden vond nog 81% van de mensen dat iedereen vrij moet zijn om in het openbaar te zeggen wat hij of zij wil, nu is dat 66%. Begin 2018 zal het SCP een eerste van twee religierapporten publiceren, met een kwantitatief overzicht van recente ontwikkelingen in godsdienstig Nederland. Zie ook mijn blog Week 1/2018 op deze website: ‘Tijs versus Kim’.

              Bedachtzaamheid zal over u waken, verstandigheid zal u behoeden’ Spreuken 2:11

Bronnen:
Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), ‘Werkprogramma 2018’, pagina 37, ‘De Sociale Staat van Nederland’ zie omslag, ‘Deelrapport maatschappelijke en politieke participatie en betrokkenheid’, pagina 217 met tabel 8.2 en pagina 222, ‘Kwaliteit van leven in 2017 beter dan in 1990 maar stabiele groep met stapeling van problemen’.