Skip to content

-Misdaadcijfers en gevoelsveiligheid

Zie ook het naschrift na de bronnen onderaan, dat een dag na publicatie, op 6/3/2018 werd geplaatst!

Afgelopen week publiceerde het CBS cijfers, waaruit bleek dat de misdaad afneemt en Nederlanders zich veiliger voelen. De cijfers riepen bij mij vraagtekens op. Zij volgen kort na een publicatie van de Nederlandse Politie Bond (NPB) van 20 februari 2018 met een noodkreet van de recherche: ‘Waar blijft onze versterking?’. Deze noodkreet was een vervolg op een eerder rapport over de politie ‘Handelen naar waarheid’, waaraan ik ruim een jaar geleden in een publicatie uitgebreid aandacht besteedde. De noodkreet van de NPB toont aan dat rechercheurs in de harde praktijk worden geconfronteerd met de gevolgen van een beleid van bezuinigingen en een te snelle reorganisatie naar een landelijke politiedienst. Daarnaast is er de dynamiek van een samenleving die snel complexer wordt en waarin kennelijk onvoldoende opsporingscapaciteit is voor de aanpak van bepaalde vormen van (georganiseerde) criminaliteit en cybercrime. Nederland werd in de noodkreet zelfs bestempeld als een ‘Narcostaat’, een term die je zelden aantreft in een dergelijke serieuze context. Dat er een sluimerende angstcultuur heerst bij de politie en hoge ambtenaren pas de waarheid durven zeggen over de voortwoekerende criminaliteit als zij afscheid nemen, is ronduit zorgelijk.

Als dan vervolgens 10 dagen later cijfers worden gepubliceerd die weergeven dat het allemaal wel meevalt, komt de vraag op welke conclusies betrouwbaarder zijn die vanuit het veld – rechercheurs die dagelijks te maken hebben met criminaliteit en excessen – of die van de 149.000 voor het onderzoek geënquêteerde burgers en cijferanalisten. Om een aantal redenen en op grond van jaren praktische politiepraktijk, hecht ik meer aan de noodkreet van de NPB en wel om de volgende redenen:

–Bij de CBS-cijfers gaat het om geregistreerde criminaliteit en dan is de vraag gerechtvaardigd wat de invloed op die cijfers is van een verminderde aangiftebereidheid. Het is een gegeven dat de bereidheid om aangifte te doen is afgenomen door factoren als de sluiting van politiebureaus met als gevolg minder persoonlijke bereikbaarheid en digitalisering.
–In een voorgaande publicatie gaf hetzelfde CBS aan dat driekwart van de cybercrimedelicten niet wordt gemeld, laat staan dat er aangifte worden gedaan. Juist cybercriminaliteit is de afgelopen jaren sterk toegenomen.
–Een aantal belangrijke vormen van criminaliteit die het veiligheidsgevoel sterk aantasten, ‘onzichtbare criminaliteit’ waarvoor geen aangifte wordt gedaan zoals integriteitsproblemen, ondermijning en corruptie zijn niet bij het onderzoek betrokken, maar tasten wel het veiligheidsgevoel aan.

Bij een vergelijkbare publicatie door het CBS in het najaar van 2017, plaatste emeritus hoogleraar Fijnaut enige kritische kanttekeningen. De misdaad-categorieën die het CBS aanhoudt, zijn volgens hem te breed om een zinnige conclusie te kunnen trekken. Zoals ik zelf ook eerder aangaf, wordt er geen volledig beeld van de gehele misdaad geschetst. Doordat verschillende vormen van misdaad zijn verwerkt in een paar brede categorieën, lijkt er over de gehele linie sprake te zijn van een daling. Volgens de Tilburgse hoogleraar is daar in werkelijkheid geen sprake van en is breder onderzoek nodig naar de context van de misdaadcijfers.

Als dat veiligheidsgevoel inderdaad toeneemt, is de grote vraag waarom de roep om meer bevoegdheden en meer geld voor veiligheid aanzwelt. Een aspect dat volstrekt wordt onderbelicht is de gevoelsveiligheid. Veel mensen worden dagelijks en wekelijks geconfronteerd met de soms gruwelijke gevolgen van misdaad in televisieprogramma’s als Opsporing Verzocht, Opgelicht, Ontvoerd en via andere media. Mensen worden angstiger en voorzichtiger en dat geldt zeker voor kwetsbare groepen als ouderen en mensen met een beperking. Daar zou meer onderzoek naar moeten worden verricht. Volgens de Bijbel heeft de overheid het geweldsmonopolie (zwaardmacht). Bij de toepassing daarvan is het belangrijk dat er gedegen beleid wordt gevoerd op basis van verantwoord onderzoek. Teveel tegenstrijdigheden in de communicatie, tasten het gevoel van vertrouwen bij de burgers aan.

Bronnen:
–Website Politie.nl, 1/3/2018: ‘Veiligheidsgevoel verbetert, misdaadcijfers dalen’.
–UNIVERS the independent news website of Tilburg University, 12 oktober 2017 Tilburgse kritiek op CBS-rapport over misdaadcijfers‘ .
–Dagblad van het Noorden, 2/11/2017, ‘Het onveiligheidsgevoel in Assen neemt toe, criminaliteitscijfers dalen. Hoe kan dit?’
–De Groene Amsterdammer, 8/3/2017, ‘Loeiend alarm bij afnemende criminaliteit. We zijn een lieve, geweldloze samenleving geworden’.
–CBS, 25/9/2017 ‘Drie kwart cybercrimedelicten niet gemeld’.
–Website TOP, 9/10/2017 ‘Minder geregistreerde misdrijven in 2016, zegt helemaal niets over daadwerkelijke criminaliteit’.
–De Volkskrant, 9 oktober 2017, ‘CBS: geregistreerde criminaliteit blijft dalen, maar er zijn kanttekeningen’.
–Zakelijke nieuwszender RTL Z, 26/10/217 en 5/3/2018: ‘Eén op de vijf mkb’ers slachtoffer cybercriminaliteit’ en ‘Nederlanders vrezen internetcriminaliteit, maar doen vaak niets’.

–Justitiekrant Jaap Spaans, 19 maart 1999: Effectieve aanpak geweld vraagt om aparte staatssecretaris. Het Zoeklicht 88e jaargang nr 9, Jaap Spaans: ‘Gevoelsveiligheid’. Geweldsmonopolie: Romeinen 13:4.

 

Naschrift: Op 6 maart werd bekend dat een aantal bonden en ondernemingsraden in de veiligheidssector aandringen op een onafhankelijk onderzoek naar de misdaadcijfers. Volgens hen is er in werkelijkheid veel meer criminaliteit waardoor 3,5 miljoen delicten onder de radar blijven, er geen vervolgingen plaats vinden met als gevolg dat de aangiftebereidheid in de samenleving afneemt. Bron: diverse media, 6/3/2018 waaronder de NOS: ‘Gevangenismedewerkers willen onderzoek naar criminaliteitscijfers’.

Foto’s Jaap Spaans. De Muur tegen geweld in het Drentse De Wijk